Kronik Hastalık Yönetiminde Yapay Zeka Tabanlı Mobil Sağlık Uygulamaları Yoluyla Ortak Değer Yaratma: MS Hastaları Üzerine Bir Çalışma

Abstract

Bu araştırma, kronik hastalık yönetimi fırsatları sunan, giyilebilir cihazlarla bütünleşik çalışan tele-sağlık çözümlerini de içeren mobil sağlık uygulamalarına odaklanmaktadır. Uygulamalar, müşteri katılımını gerektiren ortak değer yaratma (ODY) yoluyla hastaların uyumluluğunu artırmaya yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Bu araştırma, dijital sağlık uygulamalarının özelliklerinin (uygulamaya ve kişiye dair) ODY, hasta refahı ve hastaların bu uygulamaları sürekli kullanma niyeti üzerindeki etkilerinin neler olduğunu araştırmaktadır. ODY perspektifini benimseyen bu çalışma, sıklıkla TKM (Teknoloji Kabul Modeli), genişletilmiş TKM veya YYT (Yenilik Yayılma Teorisi) üzerine odaklanan literatürden farklılaşmıştır. Çalışma, MS hastalarıyla nitel araştırma (Türkiye'deki hastalarla derinlemesine mülakatlar) ve nicel araştırma (Türkiye, Almanya ve ABD'de anketler) içeren karma yöntemli bir tasarım benimsemiş ve hipotezleri test etmek için Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) kullanmıştır. Bulgular, itibar, insan-biçimcilik, duygusal değer, kullanışlılık ve mobilite gibi özelliklerin önemini vurgulamaktadır. Literatürün aksine, hastaların duygusal ihtiyaçlarının karşılanmasını istedikleri belirlenmiştir. Uygulamaların işlevsel özelliklerinden ziyade kişiye özgü faydalarını vurgulamaktadırlar. İlginç bir şekilde, teknoloji kaygısı, karmaşıklık ve gizlilik endişeleri gibi teknoloji direnciyle ilişkilendirilen faktörler önemli etkiler göstermemiştir, bu da hastalarda dijital araçların daha fazla kabulüne doğru bir kaymayı düşündürmektedir. Öte yandan, hasta-doktor ilişkisinin, özellikler ve ODY arasındaki ilişkilerin moderasyonunda önemli bir etkisi bulunmazken, sağlık okuryazarlığının ODY ve hasta refahı ilişkisinde bir etkisi vardır ve sonuçlar bu davranışları sürekli kullanım niyetlerine dönüştüren birincil psikolojik aracın hasta refahı olduğunu vurgulamaktadır. Anahtar Sözcükler: Ortak değer yaratma, mobil uygulamalar, itibar, insan-biçimcilik, duygusal fayda, dijital sağlık, multipl skleroz, kişiselleştirilmiş sağlık, e-sağlık, yapay zekâThe study focuses on mobile health applications that offer chronic disease management opportunities and tele-health solutions that work integrated with wearable devices. These applications aim to help increase the compliance of patients through value co-creation (VCC) that requires customer participation. This research explores which mobile application-related and person-related attributes of applications are influential on VCC, patient welfare, and patients' continuous usage intention. By adopting a VCC perspective, it differs from the literature primarily focusing on TAM (Technology Acceptance Model), extended TAM, or IDT (Innovation Diffusion Theory).This study adopts a mixed-method design including qualitative research (in-depth interviews with MS patients in Türkiye) and quantitative (online surveys in Türkiye, Germany and USA) and structural equation modeling (SEM) used to test the hypotheses. The findings highlight the importance of variety of attributes including dignity, anthropomorphism, emotional value, perceived usefulness and mobility. In contrast to the literature, it is found that patients often seek their emotional needs to be satisfied. Thus, they emphasize the importance of person-related benefits more than the functional features of the applications. Interestingly, factors traditionally associated with technology resistance, such as technology anxiety, complexity, and privacy concerns, did not show significant direct effects, suggesting a shift in patient attitudes toward greater acceptance of digital tools. On the other hand, patient physician relationship has no significant effects on moderating the relationships between attributes and VCC while health literacy has a slight effect on VCC and perceived patient welfare relationship while highlighting patient well-being as the primary psychological instrument translating these behaviors into sustainable usage intentions. Keywords: value co-creation, mobile applications, dignity, anthropomorphism, emotional value, digital health, multiple sclerosis, personalized healthcare, mHealth, Artificial Intelligence (AI)