Türkiye'de erkek ve kadın öğrenciler arasında üniversite tercihlerinde hareketlilik farkındalıkları

Abstract

Bu çalışma, Türkiye'de üniversiteye geçiş sürecinde öğrencilerin farklı illerdeki yükseköğretim kurumlarını tercih etme eğilimlerini ve eğitimsel mobilite kararlarını incelemektedir. Üniversite tercihleri, yalnızca fiziksel bir yer değişimini değil; aynı zamanda bireylerin sosyal, kültürel ve ekonomik bağlamda yeni bir yaşam alanına yönelmelerini içermektedir. Araştırmanın temel verisi, YÖK Atlas platformunda yer alan 'Son Yerleşen Öğrenci Profili' bilgilerinden elde edilmiştir. 2021–2023 yıllarını kapsayan 27.833 öğrencilik veri setiyle, öğrencilerin mezun oldukları şehir ile yerleştikleri üniversite şehri arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Eğitimsel mobiliteyi etkileyebilecek değişkenler arasında öğrencinin YKS başarı sırası, akademik seviye farkı, üniversitenin bulunduğu şehir ile öğrencinin memleketi arasındaki kültürel (ortalama eğitim süresi, kadın iş gücüne katılım oranı) ve politik (2018 genel seçim sonuçlarına dayalı oy oranı farkı) mesafeler, üniversite türü (devlet/vakıf) ve cinsiyet yer almaktadır. Analizlerde, öğrencinin şehir değiştirip değiştirmediğini gösteren ikili bir mobilite değişkeni kullanılmıştır. Bulgular, yüksek başarıya sahip öğrencilerin daha uzak şehirlerdeki ve seçici programlara yöneldiğini; düşük başarı sırasına sahip öğrencilerde ise tercihler üzerinde ekonomik sınırlılıkların daha belirleyici olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, üniversite tercihleri çok boyutlu dinamiklerle şekillenmekte; eğitimsel mobilite hem bireysel özellikler hem de yapısal faktörlerin etkileşimiyle oluşmaktadır. Bu durum, yükseköğretim politikalarının bu çok katmanlı yapıyı dikkate alarak şekillendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

The research conducts an analysis of students in Türkiye moving to another city during the time of higher education entry and defines this procedure as educational mobility. In this case, it is emphasized that mobility should not be considered solely in terms of geographic transfer but in terms of social, cultural, and economic transition. As a main source for this research, the 'Last Placed Student Profile' part in YÖK Atlas, an online platform delivered by YÖK—the Higher Education institution in Türkiye—is being used. With a total of 27,833 student information registered in 2021, 2022, and 2023, it is possible to conduct a comparative analysis concerning students' city of origin and cities where they enrolled in final higher education institutions. They include students' YKS ranking in national exams, a gap in scores among students and institutions' lowest score requests, development distance in terms of city indicators such as average years of schooling and share of female participation in labor force, and political distance in terms of top-vote share in 2018 national elections. A separation concerning institution type/public or private and gender among students were considered. A binary mobility variable is used in this research to examine if each student moved to a different city for higher education. As performance declines in these tests, the more important factor in these considerations is economy—the cost of living in low rent cities, rather than status. Political differences were not a major constraint. Going to which university in Türkiye is not based on preference but rather on academic credentials, financial capabilities, cultural familiarity. Mobility is not entirely a matter of personal choice but is heavily reliant on social structure. Therefore, our need is for a more savvy and equitable higher education policy that can address this reality.