Jestten Performativiteye: 'D Grubu'nun Pratikleri ve Alımlanışı

Abstract

Bu tez, 1933–1947 yılları arasında Türkiye'de etkin olan d Grubu'nun pratiklerini ve alımlanış biçimlerini inceleyerek performans çalışmaları alanının kavramsal araçlarını sanat tarihi disiplinine uygulamayı ve genişletmeyi amaçlamaktadır. Performans çalışmalarının disiplinler arası temellerinden yararlanarak, kuramsal çerçevesinin merkezine jest ve edimsellik (performativite) kavramlarını yerleştirmektedir. Giorgio Agamben'in jestin 'araçsallığına' (mediality) dair düşüncelerinden ve J. L. Austin, Judith Butler ile Erika Fischer-Lichte'nin edimsellik tartışmalarından hareketle, çalışma jest ile edimsellik arasında bir süreklilik öneren bir yöntem ortaya koymaktadır. Bu yaklaşım, sanatsal pratikleri ve onların alımlanışını yapılandıran edimsel, ilişkisel ve toplumsal olarak içkin dinamikleri görünür kılmayı hedefler. Tez, d Grubu'nun faaliyetlerine ilişkin sergi raporlarını, basın eleştirilerini, karikatürleri, arşiv belgelerini ve söyleşileri analiz etmektedir. Bu malzemeleri 1930'lar ve 1940'lar Türkiye'sinin kültürel, toplumsal ve siyasal bağlamına yerleştirerek; grubun kendilerini adlandırma biçimlerini, sergi ve konferans düzenleme pratiklerini, kamusal görünürlük üretme stratejilerini ve basınla kurdukları etkileşimleri, dönemin oluşmakta olan modern sanat alanındaki konumlarını hem ifade eden hem de yeniden şekillendiren edimsel jestler olarak yorumlamaktadır. Bulgular, d Grubu'nun pratiklerinin yalnızca sanatsal etkinlikler olarak değil, aynı zamanda kolektif kimlik, kamusal katılım ve sanatsal meşruiyetin yeni biçimlerini üreten edimsel eylemler olarak işlediğini göstermektedir. Böylece tez, performans odaklı bir yöntemin sanat tarihini hiyerarşik olmayan, ilişkisel bir çerçevede kavramaya nasıl imkân verebileceğini ortaya koymaktadır.

This thesis examines the practices and receptions of Group d (d Grubu), active in Turkey between 1933 and 1947, in order to apply and expand the conceptual tools of performance studies within the field of art history. Drawing on the interdisciplinary foundations of performance studies, it situates the concepts of gesture and performativity at the center of its theoretical framework. Building on Giorgio Agamben's reflections on the mediality of the gesture and the performativity debates of J. L. Austin, Judith Butler, and Erika Fischer-Lichte, the study proposes a methodology that conceptualizes a continuum between gesture and performativity. This approach aims to illuminate the agentive, relational, and socially embedded dynamics that structure artistic practices and their receptions. The thesis analyses exhibition reports, press critiques, caricatures, archival documents, and interviews related to Group d's activities. By situating these materials within the cultural, social, and political context of 1930s and 1940s Turkey, it interprets the group's actions, such as naming themselves, organizing exhibitions and conferences, cultivating public visibility, and engaging with the press, as performative gestures that both articulated and reshaped their position within the emerging modern art field. The findings suggest that Group d's practices operated not merely as artistic events but as performative acts that enacted new modes of collective identity, public engagement, and artistic legitimacy. In doing so, the thesis demonstrates how a performance-oriented methodology can offer a non-hierarchical, relational understanding.